سنگ نوشته تخت خان
سنگ نوشته تخت خان يا تخت خاتون بر سر راه ايلام به مهران در منطقه خوش آب و هواي بانروشان بر روي قطعه سنگي بزرگ نوشته شده است.
شكل سنگ نوشته يك متوازي الاضلاع در ابعاد 145×190 سانتيمتر بوده كه ابتدا آنرا حدود دو سانتيمتر به لحاظ فراهم نمودن يك سطح صاف و يكنواخت تراش داده و آنگاه با تراش دادن مجدد حروف و كلمات را برجسته نمودهاند.
خط كتيبه نستعليق، و متن آن خلاصه اي از شجره نامه واليان و شرح برخي از خدمات عمراني غلامرضا خان والي است كه در سال 1325 هـ.ق دستور نوشتن آنرا داد.
اين اثر در فهرست آثار ملي كشور به ثبت رسيده است.
قسمتي از متن سنگ نوشته:
... بعد امر به ساختن قلعه حسين آباد كه مشهور به ده بالاست نمود و قلعه و حمام و باغ به معماريت حاج درويشعلي كرمانشاهي و حجاري رضاقلي و به خط مقرب الخاقان ميرزا عبدالحسين خان بيك رشنويي در سنه 1325 قمري به اتمام رسانيد. و در سنه 1319 قمري جناب مستطاب اجل اكرم افخم به القاب جليل صارم السلطنه ، سردار اشرف نايل گرديد و در سنه 1325 قمري در بدو جلوس سلطنت عادل محمد علي شاه به حكمراني صفحه طرحان برقرار و در همين تاريخ به حفر قنات سرداريه مشهور« مله بازان» به معماريت استاد حسين قضي باشي اصفهاني به اتمام و در همين تاريخ چنرشته آسمان آباد كه مشهور به اشرف آباد است به اتمام رسانيد.
تپه گوران نشان تمدني ديرين
تپه "گوران" يكي از آثار دوره نوسنگي است كه در بخش هليلان شهرستان شيروان چرداول و در استان ايلام واقع شده است.
با توجه به حفاري در اين تپه كه در سال 1963 توسط هئيت دانماركي به سرپرستي ملرگارد صورت گرفت، 21 لايه فرهنگي در آن مشخص گرديد. در دو لايه تحتاني اين تپه هيچگونه سفالي به دست نيامد. اولين نمونههاي بقاياي معماري در لايه 16 به دست آمد.
با توجه به نوع معماري دو لايه اول تپه "گوران" به نظر مي رسد كه ساكنان اوليه "گوران" را كوچنشينان منطقه تشكيل ميدادندكه فقط مدتي كوتاهي در محل به سر ميبردند و در فصل نامناسب سال، به ساير نقاط كوچ ميكردند.
كاوش در دو نقطه از تپه كه مربوط به دوره ابتدايي نئوليتيك و ديگري عصر مفرغ ادامه يافت. با توجه به اين حفاري، يكي از اولين دهكده هاي محل سكونت كشاورزان در تپه گوران كشف شد كه قدمت آن حدود 500-6500 پ.م. است. در كاوش قبور عصر مفرغ، اشيا برنزي، آهني و تعدادي ظروف سفالي كشف شد. سفالهاي تپه گوران قابل مقايسه با گيان III و كفترلان IIاست . اين سفالها قدمتي برابر با 120 + 3170 تا 120 + 1220 تعيين شده است. ( طبق تاريخ گذاري كربن 14)
در تپه " گوران " باستان شناسان موفق به شناسايي چگونگي بقاياي نخستين مرحله استقرار موقت در آن محل شده اند كه مي توان آن را پيشينه اي بر زندگي كوچروي تصور كرد.
نقش و جايگاه گليم نقش برجسته، در برنامههاي توسعهي استان ايلام
چكيده:
